Avertir le modérateur

Cái tôi vô ngã

Câu nói của một người bạn :

Cái tôi vô ngã ? Mỗi người đều có ý thích khác nhau ?

 

A) Xin đặt lại câu hỏi : Tại sao thấy sai lại không sửa và thấy đúng cũng không làm ?

 

Phải chăng đó là chủ nghĩa vô chánh phủ, không có lề lối luật lệ gì cả ? không có truyền thống …

 

Phải rồi luật lệ chỉ áp dụng ngoài xã hội nhưng đối với riêng bản thân mình thì không có lề lối, không có điều gì ép buộc mình. Chuyện này rất đúng vì đó là sự tự do của mỗi người. Con người khác với động vật là như vậy.

Động vật sống theo bản năng sinh tồn của nó chứ không như con người ta còn có sự lựa chọn.

  

Hàn huyên tâm sự

B) Chọn một trong hai con đường :

1- Con đường cố định (không thay đổi, bất di bất dịch). Còn gọi là duy tâm.

2- Con đường không cố định, ngẫu nhiên hay vô thường (vạn vật biến chuyển không ngừng). Còn gọi là duy vật.

Cuộc đấu lý giữa hai con đường này rất gay gắt, có thể nói là phe duy vật tụ tập phần lớn các nhà làm khoa học, phe tả và phật giáo. Còn phe duy tâm tụ tập những phe cực hữu và thiên chúa giáo.

Sau đây là một vài khía cạnh dùng khoa học (duy vật) để dẫn chứng sự vật không thể cố định, không thể được sắp đạt sẵn (do Thượng Đế, Chúa an bài trước) :

  • Mỗi một con người là một tác nhân, tác động lên người khác và môi trường xung quanh.

  • Không ai có thể sống biệt lập, không quan hệ với người khác và môi trường xung quanh.

  • Chỉ thấy quá khứ thôi là duy tâm. Ví dụ một người xấu trong quá khứ vẫn có thể là người tốt trong hiện tại. Ngược lại cũng vậy, một người tốt trong quá khứ chưa hẳn là tốt trong hiện tại.

  • Nói tới quỹ đạo (nghĩa đen) hoặc con đường đời (nghĩa bóng) thì luôn luôn thay đổi do cá nhân thay đổi và bên ngòai thay đổi. Nói như thế tức là mỗi giây mỗi phút tất cả đều thay đổi và luôn luôn phải « đặt lại vấn đề » và phải « học hỏi, tu luyện » thì mới không đi lạc hướng, lạc đường mình đã định.

  • Nói tới sự tự do chọn lựa tức là nói tới sự « trưởng thành », tự mình chọn chứ không ai ép buộc. Nói cho vui để dẫn chứng, ông bà chúng ta khi xưa đâu có tự do chọn vợ chọn chồng, cha mẹ đặt đâu thì ngồi đó mà ! Còn bây giờ lại khác, cha mẹ chỉ khuyên răn thôi, còn chuyện vợ chồng là do đứa con tự quyết định lấy. Đó có phải là sự tiến hóa tự nhiên không ? Không phải tự nhiên như vậy nhưng do sự tiến hóa của xã hội, do sự thay đổi giáo dục … từ khi ăn lông ở lỗ cho tới khi tổ chức thành bộ lạc, rồi tới chế độ phong kiến, chế độ tư bản, chế độ cộng sản. Không có gì bất di bất dịch.

  • Duy vật biện chứng là « kim chỉ nam » ngày nay vẫn còn giá trị để thực hành và hiểu biết sự vật, trong các lãnh vự khác nhau (văn hóa, xã hội, nghiên cứu khoa học, v.v.).

 

Vài khía cạnh khác của phe duy tâm chứng tỏ sự khắt khe trong đối xử :

  • Chống lại « đồng tính luyến ái », không được có con ! Trong khi họ quên rằng có nhiều người vợ hoặc chồng vì lý do này nọ không sanh được con thì sao ?

  • Không cho người sắp chết khỏi đau đớn, nhưng phải chịu khổ đau cho tới khi tắt thở !

  • Không cho con người được học hỏi thông minh để hiểu biết tự do chọn lựa mà phải vâng lời để dễ điều khiển theo ý họ !

  • Nhồi xọ lý thuyết đạo giáo để lôi kéo những người yếu đuối (do mặc cảm, thất bại, chán đời, mất phương hướng, tình cảm lung lay mất tự tin, v.v.).

  • Cứng nhắc không mềm mại cởi mở để học hỏi điều hay lẽ phải.

Nếu mình hiểu rõ duy vật là gì hoặc sự vô thường theo triết lý đạo Phật thì sẽ nhận thấy sự nguy hiểm của duy tâm.

C) Xin trở lại câu hỏi : Tại sao thấy sai lại không sửa và thấy đúng cũng không làm ? Như vậy có phải là duy tâm không ? Bởi vì :

  • Vạn vật đều biến chuyển không ngừng chứ có cố định đâu.

  • Thấy sai không sửa và thấy đúng không làm vì là con người cứng rắn, khác với sự mềm dẻo có khả năng thay đổi để khỏi đi lạc hướng. Nói tóm lại là sự tiến hóa không thể định trước được, ta phải biết sửa đổi chứ không phải cứ cắm đầu đi theo lối cũ đã làm khổ mình.

  • Bộ óc mình có cố định không ? Nó biến chuyển ngay từ nhỏ rồi … Thật vậy nếu ta cứ lấy sự điều hành của máy tính điện toán làm ví dụ. Bạn sẽ nhận thấy từ khi có máy điện toán, từ thế hệ Micral tới Windows 8 bây giờ biết bao nhiêu sự sửa đổi với mục đích làm cho nó ngày càng hoàn thiện. Sự phát triển của con người từ khi mới ra đời cho tới khi lớn lên cũng vậy. Xin nhắc lại là lúc mới sanh ra thì bộ óc đứa trẻ có tới 200 tỷ tế bào thần kinh, nhưng trong quá trình lớn lên do sự giáo dục của cha mẹ và sự khám phá cuộc sống (đi dứng, ăn nói, vui chơi, …) cho tới khi « trưởng thành » thì nó chỉ còn giữ lại 100 tỷ tế bào thần kinh thôi ! Chỉ giữ lại những gì cần thiết cho cuộc sống thế nào cho có ích (mềm dẻo, hoạt bát, ham học, lễ độ, …) tức là đã hình thành một mạng lưới để có thể tùy cơ thích ứng với mọi hoàn cảnh xã hội. Bởi vậy mà « hệ điều hành » có tốt hay không là do sự giáo dục, và thế hệ windows có dễ xử dụng không hay là chết máy thường xuyên ?

 

Bộ óc mình lại còn hơn máy tính điện toán rất nhiều dù có tối tân hoàn hảo nhất, tại sao vây ?Trước hết là vì ta có sự tự do lựa chọn, nó thì không. Thêm nữa ta lại còn có khả năng làm cho tế bào thần kinh tự phát triển, nhờ có ý chí được kích thích do sự súc động như bạn đã từng chứng kiến : "thuận vợ thuận chồng tát biển đông cũng cạn", "nhờ tình yêu thì chuyện gì cũng làm được", v.v...

Vấn đề này mình có đề cập tới trong những bài viết về « kinh nghiệm tuổi già » và những bài viết về « những nhận xét sai lầm về nhân điện ».

D) Duyên nghiệp : Người ta hay có câu gieo gió thì gặt bão để nói tới nhân quả. Nhưng nhân quả là gì ? Theo đạo Phật thì những gì ta hiện đang sống là do nhân đã trồng ... đang hưởng phước hoặc trả quả. Nói như vậy có quên mất cuộc sống trước mắt không ? Thật vậy nếu tất cả đều do nghiệp mà ra, đều đổ lỗi cho cái nghiệp nên mới ra nỗi này. Tuy nhiên có thể làm nhẹ bớt hoặc chuyển nghiệp xấu thành tốt ... làm lành tránh dữ thì sẽ được lên thiên đàng ? Duy vật biện chứng là như vậy, biến đổi lượng thành chất bằng cách tích chữ việc thiện và tránh việc ác. Tức là phải có lòng từ bi, hướng thiện, phải biết nhìn sự vật một cách chinh xác.

Xin mở ngoặc chính xác đồng nghĩa với thực tế của duy vật, khác với duy tâm chỉ thấy điều mình muốn mà không thích ứng với môi trường tiến hóa tự nhiên, không có khả năng thay đổi, thậm chí bi quan yếm thế chán đời.

 

E) Cái tôi vô ngã

Nay vì thấy Thích Trí Siêu viết rất nhiều về vô ngã cho nên mình trích vài câu : « Chúng ta ngoài miệng noí vô thường nhưng trong thâm tâm lại cho sự vật rất là thường (tức luôn luôn là như vậy, không thay đổi, không biến chuyển, sinh diệt). Đối với thằng cu Tèo 10 năm về trước và cậu thanh niên Tèo hôm nay ta vẫn chỉ thấy đó là thằng Tèo. Cô vợ đẹp mới cưới ngày hôm nay, ta vẫn đinh ninh trong tâm là cô ta sẽ đẹp mãi mãi như vậy 20 năm sau. Cứ như thế ta luôn luôn bám víu, chấp cứng vào sự vật, cho rằng nó không bao giờ đổi thay. Ông A là kẻ thù của ta hôm nay thì không thể nào trong tương lai có thể trở thành bạn ta được. Ta yêu cô B hôm nay và tưởng rằng sẽ yêu cô ta mãi mãi. Mạng sống của ta rất mong manh, đụng nhẹ thì sứt da chảy máu, đụng mạnh thì bể đầu gẫy xương, chưa kể trúng gió, trúng độc, vi trùng xâm nhập, hoặc tai nạn xe cộ, không biết chết lúc nào ? Có thể chết ngày mai, hoặc chiều hôm nay, vậy mà ta cứ tưởng mình sẽ sống lâu lắm, nên đầu tắt mặt tối làm ăn kiếm tiền để lo mua nhà, mở tiệm, ăn chơi, v.v…

Thực tướng của sự vật là vô thường, nhưng ta lại lầm tưởng là thường. Sự lầm tưởng này trong đạo Phật gọi là vô minh, tức là không nhìn thấy sự vật ».

 

Rất mong các Bạn viết tiếp theo hoặc đóng góp ý kiến, vì chắc chắn còn nhiều thiếu sót, mong được sửa đổi. Xin cám ơn.

 

TP HCM, 05/02/2015

Nguyễn C.H.

 

Les commentaires sont fermés.

Toute l'info avec 20minutes.fr, l'actualité en temps réel Toute l'info avec 20minutes.fr : l'actualité en temps réel | tout le sport : analyses, résultats et matchs en direct
high-tech | arts & stars : toute l'actu people | l'actu en images | La une des lecteurs : votre blog fait l'actu